The older you get, the better you get.
Unless you’r a banana
fragment książki

Cytat rozpoczynający książkę „Psychologiczne aspekty menopauzy” Eleonory Bielawskiej-Batorowicz głosi, że tylko bananom szkodzi starzenie się. O mężczyznach faktycznie często można usłyszeć, że są jak wino – im starsi, tym lepsi. A kobiety? Panie zazwyczaj obawiają się upływających lat, mimo, że często stają się z wiekiem mądrzejsze czy dojrzalsze. W naszym społeczeństwie funkcjonuje nawet niepisana zasada, że kobiet nie pyta się o wiek. Punktem kulminacyjnym obaw dotyczących starzenia, jest często nadejście okresu menopauzy. Z biologicznego punktu widzenia istotą menopauzy jest utrata możliwości posiadania potomstwa. Co jednak wiemy na temat zmian psychologicznych zachodzących w tym okresie?

Wbrew pozorom, istnieje całkiem spora ilość badań, dotyczących tego zagadnienia. Ciekawym uporządkowaniem wyników wielu z nich jest książka Eleonory Bielawskiej-Batorowicz, „Psychologiczne aspekty menopauzy”, której recenzję prezentuję Państwu poniżej.

Książka ta jest podobna pod względem „budowy” do tej, którą recenzowałam wcześniej: „Homoseksualizm męski i kobiecy w perspektywie psychologicznej” Iwony Janickiej i Marcina Kwiatkowskiego. Obie pozycje (zresztą tego samego wydawnictwa – PWN) podzielone są na kilka rozdziałów. Każdy z nich opisuje konkretne zagadnienie, dotyczące omawianego tematu głównego. Dodatkowo wspólnym punktem obu książek jest częste odwoływanie się do wyników badań psychologicznych, co daje Czytelnikowi wrażenie rzetelnego źródła wiedzy. Na marginesie muszę przyznać, że zdziwiła mnie ilość bibliografii, dotyczącej menopauzy, szczególnie w porównaniu do tego, jak mało się na ten temat mówi głośno. Czyżby był to kolejny temat tabu, który omija się ze względu na mało przyjemne skojarzenia?

Na szczęście, polska autorka, Eleonora Bielawska-Batorowicz, zdecydowała się podjąć ten temat i muszę przyznać, że zagadnienie menopauzy zostało potraktowane przez nią naprawdę dogłębnie. Książka „Psychologiczne aspekty menopauzy” rozpoczyna się od omówienia tego, czym w ogóle jest menopauza (definicja bardziej biologiczna), zaprezentowania wieku jej wystąpienia oraz objawów towarzyszących. Autorka opisuje wszystko z wyjątkową szczegółowością. Przykładowo, omawiając zróżnicowanie wieku wstępowania menopauzy, podaje ona całą gamę czynników mających na nie wpływ: od czynników demograficznych, przez stan zdrowia, aż po styl życia kobiety. Książka Eleonory Bielawskiej-Batorowicz nie pozostawia Czytelnikowi wątpliwości, że temat menopauzy wcale nie jest prosty i oczywisty.

Ciekawym punktem książki jest rozdział poświęcony ewolucyjnym koncepcjom menopauzy. Być może niewiele osób (poza psychologami ewolucyjnymi i osobami pracującymi z kobietami w okresie menopauzy) zastanawia się nad tym jaką rolę odgrywa ona w życiu człowieka. W „Psychologicznych aspektach menopauzy” autorka przedstawia dwa nurty myślenia o znaczeniu menopauzy w życiu człowieka z punktu widzenia psychologii ewolucyjnej. Jeden z nich traktuje menopauzę jako skutek długowieczności ludzi, a drugi jako sposób na zwiększenie sukcesu reprodukcyjnego poprzez zwiększenie już urodzonym dzieciom szans na przeżycie i osiągniecie dojrzałości płciowej. Myślę, że to fragment ciekawy do wykorzystania w terapii jako element pracy własnej. Osobiście użyłam go aby pomóc mojej pacjentce zaakceptować zmiany menopauzalne poprzez nadanie sensu temu okresowi życia. Dzięki lekturze fragmentu, a następnie wspólnej pracy poznawczej pacjentka doszła do wniosku, że okres menopauzy może być dla niej okazją do pogłębienia relacji z wnukami i dbania o własne zdrowie, a nie tylko „czasem utraty kobiecości”. Myślę, że lektura tego fragmentu może zmienić spojrzenia na menopauzę jako na coś związanego tylko i wyłącznie ze stratą.

Jednak najmocniejszym punktem książki Eleonory Bielawskiej-Batorowicz jest, moim zdaniem, rozdział omawiający psychologiczne uwarunkowania objawów menopauzy. Bowiem zgodnie z przytoczoną przez autorkę koncepcją modelu wieloczynnikowego, samopoczucie i doznania kobiet podczas menopauzy pozostają pod wpływem nie tylko czynników biologicznych, ale także społecznych. Przedstawione w książce uwarunkowania psychologiczne zostały podzielone na trzy kategorie, poparte oczywiście dłuższym opisem i przywołaniem wyników badań. Wśród nich znalazły się: postawa wobec menopauzy, cechy indywidualne kobiety oraz obecność stresorów i stan stresu. Cały opis tego, co psychologia „mówi” o menopauzie może być bardzo przydatny do dostrzeżenia wszystkiego, co dzieje się z kobietą w trakcie menopauzy – jak ona myśli, co czuje, i, co najważniejsze, jak zróżnicowany może być przebieg tego czasu. Po przeczytaniu tej części nasunęła mi się refleksja, że aby zrozumieć osobę w okresie menopauzalnym trzeba się przyjrzeć także temu jaka ona jest i była wcześniej, w jakim środowisku żyje, czy też co myśli o czasie, w którym aktualnie się znajduje. Myślę, że to szczególnie cenna obserwacja z punktu widzenia terapeutycznego.

Dodatkowo, godnym uwagi psychologów (w szczególności praktyków) może okazać się rozdział poświęcony interwencjom psychologicznym dla kobiet w okresie menopauzy. Autorka opisała m.in. interwencje edukacyjne czy interwencje ukierunkowane na kształtowanie zachowań prozdrowotnych. Znajdziemy tu m.in. praktyczne wskazówki do pracy terapeutycznej z kobietami w trakcie menopauzy,  program wykorzystujący podejście poznawczo-behawioralne służący redukcji objawów menopauzalnych.

Podsumowując, uważam, że książka „Psychologiczne uwarunkowania menopauzy” powinna być lekturą obowiązkową dla osób pracujących (lub żyjących pod jednym dachem) z kobietą w okresie menopauzy.  Przedstawiony w niej kompleksowy opis symptomów i różnorodnych uwarunkowań oraz analiza związków menopauzy z depresją i obniżeniem sprawności procesów poznawczych, pozwalają lepiej zrozumieć kobiety. Co prawda, może ona zawieść osobę, która spodziewa się chwytliwego poradnika psychologicznego czy zbioru swobodnych rozmyślań na temat menopauzy. Bowiem książka ma naukową strukturę i specyficzny, profesjonalny język. Jest raczej zbiorem faktów niż niezależnych poglądów, co jednak uważam za jej wartość dodaną. Sama skorzystałam z tej pozycji jako terapeutka – zarówno przy tworzeniu konceptualizacji i planu terapii, jak i przy zadawaniu pracy własnej. Jednak co najważniejsze, książka zostawia Czytelnika z poczuciem, że obraz menopauzy jest w rzeczywistości złożony i często różny od tego, co się potocznie o nim myśli. A przecież tylko dzięki dobremu zrozumieniu kobiet w okresie menopauzy możemy pomóc im zrozumieć, że nie są jak te cytowane banany i wraz z wiekiem mogą stawać się jeszcze bardziej wartościowe.

Roksana Nowodworska

Eleonora Bielawska-Batorowicz, Psychologiczne-aspekty-menopauzy, wydawnictwo PWN