Obecny system edukacji w Polsce nie stawia na rozwój umiejętności samodzielnego myślenia u dzieci. Skupia się na serwowaniu im wiedzy, którą trzeba zaakceptować bez dyskusji, zakodować, a następnie odtworzyć bezrefleksyjnie w trakcie rozwiązywania testów. W większości szkół brakuje okazji, które umożliwiałyby uczniom zastanowienie się nad podanymi informacjami, dyskusję z nauczycielem, spojrzenie na problem z różnych stron. Najważniejsze są realizacja podstawy programowej oraz liczba uzyskanych na testach punktów. W tej sytuacji zachęcanie dzieci do dyskutowania, wyrażania swoich wątpliwości czy odmiennego zdania wydaje się zbędną fanaberią. Takie podejście niestety ma i mieć będzie w przyszłości poważne konsekwencje. Z jednej strony znaczna część uczniów, mimo często wysokiego poziomu wiedzy deklaratywnej, ma duże braki w kompetencjach społecznych: trudności w rozwiązywaniu konfliktów w sposób konstruktywny, nieumiejętność dyskutowania z jednoczesnym poszanowaniem drugiej strony,  zaniżony poziom empatii i tolerancji. 

Z drugiej strony te trudności przekładają się na ogólne wskaźniki ekonomiczne i społeczne. Przykładem może być rozbieżność pomiędzy wynikami, które Polska uzyskuje w raportach na temat skolaryzacji i innowacyjności. Według badań PISA, które mierzą poziom wiedzy piętnastolatków za pomocą testów, polscy uczniowie każdego roku plasują się wysoko. Natomiast  Międzynarodowa Organizacja Własności Intelektualnej WIPO, która sporządziła ranking innowacyjności (innowacyjność w edukacji rozumiana jest jako kształtowanie wśród uczniów kreatywności za pomocą nowatorskich metod w kontekście sytuacji na rynku pracy), umiejscowiła Polskę na niskiej, 49 pozycji na świecie. Pod tym względem Polska znalazła się nawet za krajami o niższym PKB na mieszkańca, np. za Barbadosem, Litwą, Kostaryką, Mołdawią czy Bułgarią (ciekawą informacją może być to, że wszystkie licea ogólnokształcące w Bułgarii, zgodnie z krajową podstawą programową, zapewniają uczniom w kolejnych klasach obowiązkowe zajęcia z etyki, filozofii, filozofii prawa, psychologii oraz logiki).

Z wyżej wymienionych powodów mam wrażenie, że takie książki jak „Zaufanie” są obecnie bardzo potrzebne – zarówno dla dzieci, jak i dla nauczycieli oraz rodziców. W nich nie warstwa literacka jest najważniejsza, lecz treść i przekaz. „Zaufanie” opowiada o doświadczeniach nastolatki, która przeprowadza się wraz z rodzicami i musi zmierzyć się z wyzwaniem, jakim jest zmiana szkoły. Autorki równolegle wprowadzają, w sposób przyjazny i zrozumiały dla dzieci, kilka pojęć związanych z treścią książki, a raczej nieobecnych w życiu przeciętnego ucznia, m.in. nierówności społeczne, radni i samorządność, stereotypy, prywatność, bojkot konsumencki, odpowiedzialność, budowanie zaufania, bezinteresowność. 

Książka skonstruowana jest w taki sposób, żeby zaprosić czytelników do rozmowy i dyskusji na poruszane tematy. W tym właśnie dostrzegam jej podstawową zaletę – zachęcanie do samodzielnego myślenia, ale również do dzielenia się wątpliwościami i przemyśleniami. Książka „Zaufanie” może być czytana razem, przez dzieci i rodziców. Może też być świetnym narzędziem pracy dla nauczycieli, którzy nie boją się aktywnej współpracy z uczniami – na podstawie książki można np. stworzyć i poprowadzić warsztaty w szkole.

„Zaufanie” jest częścią pewnej – nazwijmy ją – trylogii, wydanej przez Wydawnictwo Krytyki Politycznej. Pierwszą książki z serii była „Bieda. Przewodnik dla dzieci” autorstwa Hanny Gill-Piątek, Henryki Krzywonos i Anny Pluty. Następnie ukazała się „Współpraca. Przewodnik dla dzieci”, napisana przez Janinę Ochojską, Agnieszkę Wiśniewską i Jakuba Bożka. Wszystkie trzy książki są bezpłatne. Co prawda nakład pierwszych dwóch tytułów został wyczerpany, ale są w całości dostępne on-line na stronie wydawnictwa. Można tam znaleźć również gotowy konspekt warsztatów dla uczniów klas V-VI na podstawie „Współpracy”.

Zachęcam do zapoznania się z tymi publikacjami zarówno rodziców, jak i nauczycieli, pedagogów, psychologów szkolnych. Są one pozytywnymi wyjątkami na rynku wydawniczym, z których warto skorzystać.

Zaufanie – Anna Cieplak, Lidia Ostałowska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2015

Korzystałam z następujących artykułów:

„Zmierzamy ku edukacyjnej katastrofie. Sowietyzację zastąpiła amerykanizacja” – wywiad z prof. Bogusławem Śliwierskim, autor: Rafał Drzewiecki, 04.05.2013 PRZECZYTAJ
„Edukacja dla innowacyjnej gospodarki: Polska”, autor: Filip Konopczyński, 16.11.2014 PRZECZYTAJ

Autorką tekstu jest Wiktoria Jaciubek.